edible oil – गेल्या काही महिन्यांपासून सतत वाढत असलेल्या खाद्यतेलाच्या किमतींनी सर्वसामान्य नागरिकांचे आर्थिक नियोजन पूर्णपणे कोलमडले होते. स्वयंपाकघरातील अत्यावश्यक वस्तू म्हणून खाद्यतेलाचा वापर प्रत्येक घरात दररोज होतो, त्यामुळे त्याच्या किमतीतील वाढीचा थेट परिणाम घरगुती बजेटवर होतो. परंतु आता परिस्थिती बदलली आहे आणि खाद्यतेलाच्या किमतीत लक्षणीय घट झाल्याने गृहिणी, हॉटेल व्यवसायिक आणि रेस्टॉरंट मालक यांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. या किमतीतील घसरणीमुळे महागाईच्या ओझ्याखाली दबलेल्या कुटुंबांना श्वासोच्छवासाची जागा मिळाली आहे.

पीक विमा भरलेल्या शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात हेक्टरी 20,000 हजार रुपये जमा । crop insurance 

बाजारातील तज्ज्ञांच्या मते, 15 लिटरच्या तेलाच्या डब्याच्या किमतीत तब्बल काहीशे रुपयांची घट झाली आहे. ही घट केवळ एका विशिष्ट प्रकारच्या तेलापुरती मर्यादित नसून सोयाबीन, सूर्यफूल आणि पाम या सर्व प्रकारच्या खाद्यतेलांच्या दरात दिसून येत आहे. तेल व्यापारी आणि थोक विक्रेत्यांचे म्हणणे आहे की आंतरराष्ट्रीय बाजारातील दरात घट झाल्यामुळे आणि भारतात तेलाची आयात वाढल्यामुळे देशांतर्गत बाजारातील ग्राहकांना या घसरणीचा थेट फायदा होत आहे. पुरवठ्यात वाढ झाल्यामुळे मागणी आणि पुरवठा यातील संतुलन साधले गेले आहे, ज्यामुळे किमती नैसर्गिकरित्या कमी होत आहेत.

विविध खाद्यतेलांच्या सध्याच्या किमती

सध्या बाजारात उपलब्ध असलेल्या खाद्यतेलांच्या किमती लक्षणीयरीत्या घसरल्या आहेत. 15 लिटर क्षमतेच्या डब्यासाठी सोयाबीन तेलाची किंमत सध्या सुमारे 1260 रुपये आहे. काही महिन्यांपूर्वी ही किंमत याहून खूपच जास्त होती, जी सामान्य कुटुंबांच्या आर्थिक क्षमतेच्या पलीकडची होती. सूर्यफूल तेल, जे त्याच्या आरोग्यदायी गुणधर्मांसाठी प्रसिद्ध आहे, त्याची किंमत आता 1,360 रुपये प्रति 15 लिटर डबा झाली आहे. पाम तेल, जे बहुतेक व्यावसायिक स्वयंपाकासाठी वापरले जाते, त्याची किंमत सर्वात कमी असून 917 रुपये प्रति 15 लिटर डबा आहे.

या किमती अधिकृत आकडेवारीवर आधारित असून दैनंदिन बाजार परिस्थितीनुसार काही फरक असू शकतो. विविध भागातील थोक बाजारात किमती किंचित वेगळ्या असू शकतात, परंतु एकंदरीत घसरणीचा ट्रेंड सर्वत्र दिसून येत आहे. किरकोळ विक्रेते आणि दुकानदार यांनीही या घसरलेल्या किमतींचा फायदा ग्राहकांपर्यंत पोहोचवण्याची तयारी दर्शविली आहे. या किमतीतील घटीमुळे मध्यमवर्गीय कुटुंबे, जी आर्थिक दृष्ट्या सर्वाधिक प्रभावित होतात, त्यांना विशेष आराम मिळाला आहे.

किमती घसरण्यामागील मुख्य कारणे

खाद्यतेलाच्या किमतीत झालेल्या या मोठ्या घसरणीमागे अनेक महत्त्वाचे कारण आहेत. प्रथम आणि सर्वात महत्त्वाचे कारण म्हणजे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील किमतीत झालेली घट. जागतिक बाजारात पाम तेल, सोयाबीन तेल आणि सूर्यफूल तेलाच्या उत्पादनात वाढ झाल्यामुळे निर्यात करणाऱ्या देशांनी आपले दर कमी केले आहेत. इंडोनेशिया आणि मलेशिया, जे जगातील सर्वात मोठे पाम तेल उत्पादक आहेत, त्यांनी अलीकडेच आपला उत्पादन आणि निर्यात वाढवला आहे. याशिवाय, अर्जेंटिना आणि ब्राझीलमधून सोयाबीन तेलाची आयात वाढल्याने भारतीय बाजारात पुरवठा सुधारला आहे.

दुसरे महत्त्वाचे कारण म्हणजे भारत सरकारने खाद्यतेलाच्या आयातीवरील काही निर्बंध शिथिल केले आहेत. आयात शुल्कात केलेल्या घटीमुळे आयातदारांना कमी किमतीत तेल आणता येत आहे, ज्याचा थेट फायदा अंतिम ग्राहकांना होत आहे. याव्यतिरिक्त, देशांतर्गत उत्पादनातही काही प्रमाणात वाढ झाली आहे. मान्सूनचा पाऊस चांगला झाल्यामुळे तेलबिया पिकांचे उत्पादन वाढले आहे, ज्यामुळे आयातीवरील अवलंबित्व कमी झाले आहे. व्यापारी आणि तज्ज्ञ यांचे असे मत आहे की या सर्व घटकांनी एकत्रितपणे किमतींच्या घसरणीला हातभार लावला आहे.

गृहिणी आणि व्यवसायिकांना मिळालेला दिलासा

खाद्यतेलाच्या किमतीतील ही घसरण विशेषतः गृहिणींसाठी अत्यंत दिलासादायक आहे. गेल्या काही महिन्यांपासून वाढत्या किमतींमुळे त्यांना दररोजच्या स्वयंपाकासाठी तेलाचा वापर कमी करावा लागत होता किंवा कमी दर्जाचे तेल खरेदी करावे लागत होते. परंतु आता किमती घसरल्याने त्यांना चांगल्या दर्जाचे तेल परवडणाऱ्या किमतीत मिळत आहे. दररोज स्वयंपाक करणाऱ्या प्रत्येक गृहिणीला या घसरणीचा थेट फायदा होत आहे आणि त्यांचे मासिक बजेट काहीसे संतुलित होत आहे.

हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि ढाबा व्यवसायिकांसाठीही ही बातमी अत्यंत सकारात्मक आहे. खाद्यतेल हा त्यांच्या व्यवसायातील एक प्रमुख खर्च असतो आणि किमती वाढल्यामुळे त्यांचा नफा मार्जिन खूपच कमी झाला होता. अनेक लहान व्यवसायिकांना किमती वाढवण्याची सक्ती करावी लागली होती, ज्यामुळे ग्राहकांची संख्या कमी होत होती. परंतु आता तेलाच्या दरात घट झाल्याने त्यांना आपले उत्पादन खर्च कमी करता येत आहे. यामुळे ते आपल्या ग्राहकांना चांगल्या दरात जेवण देऊ शकतात किंवा आपला नफा मार्जिन सुधारू शकतात. फास्ट फूड उद्योग, जेथे तेलाचा वापर मोठ्या प्रमाणात होतो, त्यांनाही या घसरणीचा मोठा फायदा होणार आहे.

बाजारातील तेल व्यापारी आणि तज्ज्ञांचे मत आहे की खाद्यतेलाच्या किमतीत अजून घट होण्याची शक्यता आहे. येत्या काही आठवड्यांमध्ये आंतरराष्ट्रीय बाजारातील दर आणखी कमी होण्याचे संकेत मिळत आहेत. इंडोनेशिया आणि मलेशियामध्ये पाम तेलाची नवीन हंगामाची पिके बाजारात येणार असल्याने पुरवठा आणखी वाढेल. यामुळे पाम तेलाच्या किमतीत आणखी घट होऊ शकते, जी इतर खाद्यतेलांच्या किमतीवरही परिणाम करेल. अनेक आयातदार मोठ्या प्रमाणात तेलाची आयात करण्याची योजना आखत आहेत, जे किमती स्थिर ठेवण्यास मदत करेल.

तथापि, काही तज्ज्ञांनी सावधगिरी घेण्याचा सल्ला दिला आहे. त्यांच्या मते, जर आंतरराष्ट्रीय बाजारात अचानक काही संकट निर्माण झाले किंवा निर्यात करणाऱ्या देशांनी आपली धोरणे बदलली तर किमती पुन्हा वाढू शकतात. चलन दरातील चढउतार देखील किमतींवर परिणाम करू शकतात. रुपयाचे मूल्य डॉलरच्या तुलनेत कमी झाल्यास आयात महाग होईल आणि किमती वाढू शकतात. त्यामुळे ग्राहकांनी या सध्याच्या कमी दरांचा फायदा घेत आवश्यक प्रमाणात साठा करावा, परंतु अति साठेबाजी टाळावी. व्यापाऱ्यांचे म्हणणे आहे की अजून काही दिवस प्रतीक्षा केल्यास किमती आणखी कमी होऊ शकतात, म्हणून ग्राहकांनी घाईघाईने मोठ्या प्रमाणात खरेदी करण्याऐवजी बाजार परिस्थिती लक्षात घेऊन निर्णय घ्यावा.edible oil